چرا خوابیدن مهم است؟

آیا می دانید استراحت کردن تنها کاری نیست که بدن شما هنگام خوابیدنتان انجام می دهد؟ در واقع، بخش بزرگی از فعالیت مفید بدن در زمان خواب اتفاق می افتد!

خواب چیست؟

خوابیدن کاری است که بدن برای جبران انرژی های از دست رفته ای انجام می دهد که صرف فعالیت های فیزیکی و ذهنی شما در طول روز می شوند. در واقع انتقال دهنده های عصبی هستند که با فرستادن سیگنال به بخش هایی از مغز این پیام را می رسانند که زمان استراحت فرا رسیده است.




انواع خواب و مراحل آن

خواب دارای دو نوع اصلی است:

  • خواب با حرکات سریع چشم یا REM(Rapid Eye Movement)
  • خواب آرام یا بدون حرکت سریع چشم یا non-REM

یک چرخه ی خواب کامل در کل 4 مرحله دارد که 3 مرحله از آن به خواب non-REM مربوط می شود. انجام گرفتن همه ی این 4 مرحله بین 90 تا 110  دقیقه زمان می برد:


مرحله ی اول (non-REM)

این مرحله گذار از حالت بیداری به خواب است و تنها چند دقیقه است. در این مدت کوتاه اتفاقات زیادی می افتد که بدن را برای مراحل بعدی چرخه ی خواب آماده می کند:

  • خواب سبک است.
  • ضربان قلب کاهش پیدا می کند.
  • تنفس تقلیل می یابد.
  • حرکات چشم آرام می شوند.
  • طول امواج مغز نسبت به سطح روزانه کاهش می یابد.

مرحله ی دوم (non-REM)

پس از این مرحله، خواب فرد عمیق تر می شود و مراحل آن به صورت زیر است:

  • ضربان قلب و تنفس باز هم کاهش پیدا می کند.
  • عضله ها شل تر می شوند.
  • دمای بدن کاهش پیدا می کند.
  • حرکت چشم ها متوقف می شود.
  • فعالیت آرام مغز با فعالیتهای سریع، ریتمیک و کوتاه مغز همراه می شود که به آن دوک نخ ریسی خواب می گویند.
  • بدن بیشترین مدت خواب non-REM را در این حالت به سر می برد.




مرحله ی سوم (non-REM)

در این مرحله بدن وارد خواب بسیار عمیقی می شود که در واقع این مرحله به نشاط پس از خواب کمک می کند:

  • در دوره های طولانی و نیمه ی ابتدایی خواب شب اتفاق می افتد.
  • ضربان قلب و نرخ تنفس به پایین ترین حالت خود هنگام خواب می رسند.
  • عضله ها در شل ترین حالت قرار می گیرند.
  • طول امواج مغز در آهسته ترین حالت است.
  • در این مرحله، بیدار کردن فرد از همه ی مراحل دیگر سخت تر است.

مرحله ی چهارم (خواب با حرکات سریع چشم یا REM)

در این مرحله، خواب در فعال ترین حالت خود است و معمولا با گذشت یک ساعت و نیم از خواب اتفاق می افتد:

  • رویا بینی در این مرحله اتفاق می افتد.
  • چشم ها با سرعت پشت پلک، تکان می خورند.
  • طول امواج مغز نزدیک به طول امواج هنگام بیداری می شود.
  • نرخ تنفس سریع و نامنظم است.
  • ضربان قلب و فشار خون افزایش پیدا می کنند.
  • عضله های دست و پا به طور موقت از کار می افتند تا هنگام خواب دیدن تکان نخورند.

بدن به چه مقدار خواب احتیاج دارد؟

جواب این سوال بسته به موارد مختلف می تواند متفاوت باشد. نمی توان گفت یک فرمول جادویی برای مقدار مناسب خواب وجود دارد و این مقدار برای هر شخص متفاوت است. برای مثال کودکان روزانه بین 16 تا 20 ساعت می خوابند که به خاطر رشد سریع بدن و مغزشان است. در حالی که این عدد معمولا برای بزرگسالان بین 6 تا 9 ساعت است. با رسیدن سن به 60 سال، نیاز بدن به خواب کمتر و کمتر می شود زیرا در طول روز، انرژی کمتری مصرف می کند. همچنین افراد در سنین بالا ممکن است از داروهایی استفاده کنند که بر عادات خوابشان تاثیر بگذارد. در کل امروزه، افراد به دلیل کار زیاد و سرگرمی های الکترونیکی، کمتر از گذشته می خوابند.

باید در نظر داشته باشیم فرضیه ی این که می توان کمبود خواب هفتگی را در تعطیلات جبران کرد، همیشه درست نیست و لازم است بدن یک برنامه ی ثابت داشته باشد. این بدین معنی نیست که نمی توان در تعطیلات بیشتر خوابید بلکه بدین معناست که اگر فردی در طول هفته ی کاری ساعت 10 شب می خوابد و 5 صبح بیدار می شود، درست نیست که در تعطیلات تا 2 شب بیدار مانده و تا ظهر بخوابد.




قدرت خواب

بهبود حافظه

خواب مناسب باعث می شود، حافظه ی کوتاه مدت شما وارد حافظه ی بلند مدتتان شود که به این فرآیند، تثبیت حافظه ((Memory Consolidation می گویند. این فرآیند با تاثیر مثبت بر توانایی های ذهنی منجر به بهبود موارد زیر می شود:

  • خلاقیت
  • مهارت های گفتاری
  • تعقل
  • ظرفیت تفکر
  • ثبت و به یاد ماندن اطلاعات
  • قدرت تمرکز
  • قضاوت و تصمیم گیری
  • حل مشکل

افسردگی

در بیشتر مواقع، چرخه ی ظاهرا پایان ناپذیر افسردگی، با کمبود خواب شدیدتر می شود. اگر به دلیل ساعت های کاری بالا، استرس، انواع دارو و دیگر مسائل به اندازه نمی خوابید، این کمبود خواب باعث تشدید مشکلاتتان خواهد شد. برخی از تحقیقات نشان می دهند خواب کم، خود عوارضی مثل افسردگی، استرس و اضطراب را به همراه دارد.

رشد و تکامل یافتن

خوابیدن منجر به تولید هورمون رشد در کودکان می شود. در نتیجه، کمبود خواب اثر منفی بر رشد کودکان می گذارد و عوارض زیاد آن تا آخر عمر آن ها را همراهی خواهد کرد.




بدون خواب، چه اتفاقی برای بدن می افتد؟

با این که احتمال نخوابیدن برای مدت طولانی برای افراد زیادی اتفاق نمی افتد در زیر بررسی می کنیم بی خوابی برای مدت زمان طولانی چه تاثیراتی بر بدن خواهد داشت:

24 ساعت

ممکن است در زندگی هر کسی پیش آمده باشد که برای دلایلی (مثل شب امتحان، دور همی ها، یا مراقبت از بیمار) یک شبانه روز کامل نخوابد. اگر این را تجربه کرده باشید، می دانید تا زمانی که برای مدتی کوتاه نخوابید، حال بدی خواهید داشت. زمانی که فرد به مدت 24 ساعت کامل نخوابد، نمی تواند به درستی فکر کند. در واقع مغز مقداری از هوشیاری خود را از دست می دهد و ممکن است مشکلات مرتبط با حافظه، شنوایی و تعادل پیدا کند.

36 ساعت

نخوابیدن به مدت 36 ساعت پس از چند دوره منجر به بیماری های قلبی-وریدی، فشار خون بالا و عدم تعادل شیمیایی در بدن می شود. علاوه بر این حافظه ی فرد نیز تحت تاثیر قرار گرفته و بخش هایی از روز کاملا از ذهنش پاک می شوند. 

48 ساعت

پس از دو روز بی خوابی، بدنتان با استفاده از ریزخواب ها (Microsleeps)، شما را مجبور به خوابیدن می کند. ریزخواب ها با چرت زدن متفاوت اند و نمی توان آن ها را کنترل کرد. غیر قابل کنترل بودن ریزخواب ها بسیار خطرناک است زیرا برای مثال اگر در حین رانندگی اتفاق بیفتند منجر به تصادف و صدمات جبران ناپذیری می شوند. همچنین موارد ذکر شده در 24 ساعت و 36 ساعت در این محله هم وجود داشته و شدت می یابد.

72 ساعت

بی خوابی به مدت 3 روز پشت سر هم عواقب نامشخصی دارد و مانند هر بیماری دیگری، وابسته به سلامت کلی فرد و ژنتیک وی می باشد. معمولا فرد در این مرحله شروع به دیدن توهم می کند و حرف زدن برایش سخت تر از امتحان جبر و مثلثات خواهد بود. تحقیقات دقیقی برای بررسی بدن پس از 3 روز بی خوابی انجام نشده است با این حال به احتمال زیاد بدن کشش بی خوابی بیشتر را نداشته و اندام ها کم کم از کار می افتند. همچنین، سیستم عصبی دیگر نمی تواند کار کند و همه ی این ها در نهایت منجر به مرگ فرد می شوند. 

حرف آخر

خوابیدن به اندازه ی خوردن و آشامیدن اهمیت دارد! استراحت و خواب را جدی بگیرید و اگر به هر دلیل خواب کافی ندارید به پزشک مراجعه کنید.