همه چیز درباره ی ام.اس (MS)

مالتیپل اسکلروزیس یا ام.اس (MS)، یک بیماری خود ایمنی است که به موجب آن به اعصاب مغز و نخاع آسیب وارد می شود. واژه¬ی اسکلروزیس (sclerosis) در واقع به معنی زخم است و به آسیب وارد شده به اعصاب اشاره دارد. مالتیپل نیز به معنای چندین است، زیرا این آسیب می تواند در نقاط متعددی اتفاق بیفتد.

حقایقی در رابطه با بیماری MS

  • بیماری MS بر سیستم مرکزی اعصاب (مغز و نخاع) اثر می گذارد.
  • بنا بر تخمین ها نزدیک به 130 هزار نفر در انگلیس مبتلا به ام.اس هستند.
  • هر هفته نزدیک به 100 نفر  به این آمار افزوده می شوند.
  • در سال گذشته، در آمار مبتلایان به ام اس در ایران 80 هزار نفر ثبت شده است.
  • ابتلا به ام اس تا 3 برابر در میان زنان رایج تر است.
  • در اکثر مواقع این بیماری در اواخر بیست سالگی تا اواخر 30 سالگی تشخیص داده می شود، با این حال ممکن است در سنین بالاتر یا پایین تر نیز تشخیص داده شود.
  • ام.اس یک بیماری عفونی یا واگیردار نیست و در اثر ارتباط با دیگران انتقال نمی یابد.
  • این بیماری رایج ترین بیماری در میان جوانان است که بر سیستم مرکزی عصبیشان اثر می گذارد.
  • ام اس درمان قطعی ندارد اما این بدین معنی نیست که یک بیماری کشنده است.
  • این بیماری در افراد گوناگون شدت و طیف متفاوتی دارد و تمام نشانه های آن در هیچ دو نفری دقیقا مانند هم نیست.
  • بیماری ام.اس در میان افرادی که در شمال یا جنوب خط استوا زندگی می کنند شایع تر است.
  • این بیماری ارثی نیست، با این حال احتمال ابتلا به آن در میان افراد خانواده اندکی بیشتر است.

 



هنگام ابتلا به ام اس چه اتفاقی می افتد؟

دستگاه ایمنی بدن، سیستم دفاعی طبیعی بدن است که به انسان در مقابله با عفونت ها کمک می کند. دستگاه عصبی مرکزی، اطلاعات را از سراسر بدن جمع آوری کرده و در تمام قسمت های بدن هماهنگی ایجاد می کند. سلول های عصبی این سیستم، اطلاعات را پردازش کرده و پیام ها را به قسمت های مختلف بدن مخابره می کنند. سپس، اطلاعات فرستاده شده از اندام‌ها به کمک نورون‌های حسی به مغز منتقل می شود و مغز فرمان هایش را توسط نورون‌های حرکتی به اندام‌ مورد نظر منتقل می‌کند. این روند منجر به انجام اعمالی مانند بلند شدن پا هنگام راه رفتن یا انقباض ماهیچه ی دیواره ی مثانه برای کمک به تخلیه ی آن می شود. 

هنگام ابتلا به بیماری ام اس، دستگاه ایمنی بدن به اشتباه دستگاه عصبی مرکزی را مورد حمله قرار می دهد. در این حمله سیستم ایمنی بدن بخشی از سلول‌های عصبی به نام غلاف میلین (myelin) را هدف قرار می دهد که لایه ی عایق روی اعصاب نخاعی، مغز و بینایی هستند. این لایه علاوه بر محافظت از اعصاب به انتقال درست اطلاعات در بدن نیز کمک می کند. با آسیب رسیدن به میلین، پیام ها در بدن به خوبی منتقل نمی شوند. این بدین معناست که پیام ها دیرتر از حالت عادی به مقصد رسیده یا هیچ گاه مخابره نمی شوند. به قسمت هایی که در این حمله آسیب می بینند ضایعات (lesions) گفته می شود که در واقع عامل ظهور علائم ام اس در فرد هستند. پس از حمله به دستگاه عصبی مرکزی، بدن تا حدی آماده ی ترمیم می شود. در مراحل اولیه ی ام اس، این سیستم قادر است غلاف میلین آسیب دیده را تعویض کند، که این روند را بازسازی مجدد میلین (Remyelination) می نامند. ظاهرا غلاف میلین بازسازی شده باریک تر از میلین اصلی است، از این رو ممکن است پیام ها در بدن به سرعت قبل مخابره نشوند. با این حال پدیده ای به نام پلاستیسیته(plasticity) ، انعطاف پذیری مغز یا نوروپلاستی وجود دارد که به موجب آن مغز به کمک تجارب خود، مسیرهای عصبی برای مخابره ی پیام را تغییر می دهد. این بدین معنی است که مغز این توانایی را دارد تا پیام هایش را از مسیری آسیب ندیده مخابره کند تا این پیام ها به درستی منتقل شوند. 

به طور کل، بیماری ام.اس در دسته ی بیماری های خود ایمنی تخریب کننده عصب یا نورودژنراتیو (neurodegenerative) قرار می گیرد. این بیماری از این نظر خود ایمنی است که بدن سلول های سالم خود را مورد حمله قرار می دهد و از این نظر نورودژنراتیو خوانده می شود که از بین رفتن غلاف میلین منجر به قرار گرفتن اعصاب در معرض خطر و آسیب دائمی می شود.

 

علائم ام.اس چیست؟

در این بیماری تنها عصب های مغز، نخاع یا هر دو آسیب می بینند. با این حال از آن جا که عملکرد کل بدن تحت کنترل این عصب هاست، ام.اس می تواند منجر به بروز علائم زیادی در فرد بشود. بسیاری از افراد هنگامی که بیماریشان تشخیص داده می شود، تنها بخش کوچکی از این علائم را تجربه می کنند و حتی ممکن است هیچ گاه تمام علائم ام.اس را تجربه نکنند. همچنین، علائم این بیماری ممکن است برای هر فرد و در هر لحظه متفاوت باشد، که ام اس را تا حدی غیر قابل پیش بینی می کند. از این رو تطبیق با این بیماری و عادت کردن به شرایط غیر قابل پیش بینی آن برای بیمار، در ابتدا اندکی زمان بر است. برخی از رایج ترین علائم ام.اس هنگام تشخیص بیماری شامل موارد زیر می شود:

  • خستگی زیاد
  • احساس های غیر عادی در پوست بدن مانند احساس سوزش، بی حسی یا سوزن سوزن شدن
  • بی حسی یا ضعف در یک یا چند عضو بدن که معمولا در یک طرف از بدن انسان یا پاها اتفاق می افتد.
  • احساس شوک الکتریکی هنگام حرکت دادن گردن، به خصوص هنگام جلو آوردن آن
  • مشکلات بینایی مانند دو بینی، تاری دید یا از دست دادن بینی در یک یا هر دو چشم
  • مشکلات ذهنی 
  • ضعیف شدن حافظه