آمفیزم ریوی

آمفیزم ریوی نوعی بیماری مزمن انسدادی ریوی است که به تدریج پیشرفت می کند. این بیماری در اثر آسیب رسیدن به آلوئولهای  تنفسی یا کیسه های هوایی ریه ایجاد می شود. آلوئول ها کیسه های هوایی کوچک درون ریه ها هستند که در آن ها معاوضه ی اکسیژن و دی اکسید کربن اتفاق می افتد. در نتیجهی این معاوضه، هوا به دام می افتد، سطح اکسیژن خون کاهش پیدا می کند (هیپوکسمی) و سطح دی اکسید کربن در خون افزایش می یابد. آمفیزم ریوی معمولا منجر به ناتوانی های بسیار شدیدی در بیمار می شود و ممکن است تا شش سال از عمر فرد را کاهش می دهد. امروزه COPD سومین دلیل مرگ و میر در آمریکا محسوب می شود و نزدیک به 3 میلیون نفر در آنجا با این بیماری دست و پنجه نرم می کنند.




علائم آمفیزم ریوی

این بیماری عمدتا ریه ها را درگیر می کند اما می تواند با گسترش بیماری، بر دیگر اندام ها و دستگاه های بدن نیز تاثیر بگذارد. این اندام می توانند شامل قلب، عضلات گوناگون بدن و دستگاه گردش خون باشد. بسته به مرحله، مقدار پیشرفت بیماری و عوامل دیگر، نشانه های بیماری آمفیزم ریوی می تواند شامل موارد زیر باشد: 

  • تنگی نفس یا دیس پنه (dyspnea)
  • سرفه ی مداوم
  • تولید خلط یا مخاط
  • خس خس سینه
  • عفونت های مکرر ریوی مثل ذاتالریه
  • درد قفسهی سینه
  • سیانوز (cyanosis)

آبی شدن لب ها و انگشتان در اثر کمبود اکسیژن در خون

علاوه بر علائم تنفسی، آمفیزم می تواند منجر به ناتوانی در انجام فعالیت های ورزشی و آتروفی عضلانی شود. کاهش فعالیت های ورزشی و استرس های مزمن تنفسی باعث از دست رفتن عضلات بدون چربی (lean muscle)، به خصوص در عضلات مرکزی می شود. این حالت منجر به شدت یافتن علائم بیماری های تنفسی می شود. 

دورهی تشدید علائم آمفیزم ریوی (COPD exacerbations)، دوره ای است که در آن علائم بیماری شدت یافته و لازم است بیمار بستری شود. عواملی مانند عفونت ها، آلودگی هوا، انواع دود یا حتی عطر ها می توانند روند این تشدید یافتن را سرعت ببخشند. همچنین، افرادی که به آمفیزم مبتلا می شوند، بیشتر از دیگران در معرض خطر بیماری سرطان ریه قرار می گیرند. بنا بر تحقیقات، خطر ابتلا به سرطان ریه توسط بیماران COPD در مقایسه با افراد سیگاری بین 200 تا 500 درصد بیشتر است. از این رو اگر علائم بیماری تان شروع در روند شدت گرفتن قرار گرفت، در این رابطه با پزشک خود صحبت کنید تا تمام احتمالات بررسی شوند. درمان سرطان ریه در صورتی که در مراحل اولیه تشخیص داده شود، بسیار آسان تر از مرحله های پیشرفته است.




علل بیماری

سیگار کشیدن یکی از رایج ترین علل ابتلا به آمفیزم ریوی است و تخمین زده می شود عامل ابتلای نزدیک به 85 تا 90 درصد از افرادی که به بیماری آمفیزم ریوی دچار می شوند، سیگار کشیدن است. با این حال، عوامل بسیار دیگری نیز وجود دارند که می توانند به تنهایی یا در تعامل با سیگار کشیدن، منجر به آمفیزم ریوی شوند. با اینکه محققان نمی توانند با قطعیت بگویند چرا برخی از افراد به این بیماری مبتلا می شوند و برخی دیگر نمی شوند، چندین عامل برای ابتلا به آمفیزم در نظر گرفته شده است:

  • دود سیگار اطرافیان
  • در معرض انواع گاز و  بخار قرار گرفتن به علت دلایل شغلی
  • آلودگی هوا
  • آسم

بیش از 5 درصد از افراد مبتلا به بیماری های مزمن انسداد ریوی، نوعی اختلال ژنتیکی به نام کمبود آلفا-۱ آنتی ‌تریپسین     (alpha-1-antitrypsin deficiency) دارند. از این رو در صورتی که چندین نفر از افراد خانواده مبتلا به آمفیزم شوند، لازم است احتمال ژنتیکی بودن این بیماری در خانواده را  در نظر بگیرید؛ به خصوص اگر افراد مبتلا، سیگاری نباشند.

تشخیص

تشخیص آمفیزم یا هر نوع دیگری از COPD معمولا با معاینه و بررسی پیشینه ی بیمار انجام می شود و در نهایت با تست های PFTs (تست عملکرد ریوی) این تشخیص تایید یا رد می شود.

پیشینه ی پزشکی

عوامل متفاوتی ممکن است برای پزشک به مثابه ی زنگ خطری باشد تا مشکوک به تشخیص احتمالی بیماری مزمن انسداد ریه شود. این عوامل ممکن است شامل احساس تنگی نفس هنگام استراحت یا حتی ورزش کردن باشد. همچنین سرفه های مزمن با خلط یا بدون خلط نیز می توانند از این عوامل باشد. عواملی همچون سیگار کشیدن بیمار به طور جدی، در معرض آلاینده های متفاوت هوا بودن یا گرد و خاک موجود در محیط های کاری دیگر مواردی هستند که می توانند دال بر وجود این بیماری باشند و لازم است پیشینهی آن ها بررسی شود.

معاینه ی فیزیکی

اطلاعاتی که با معاینه ی فیزیکی به دست می آید، بسته به درجه ی پیشرفتگی بیماری متفاوت است. این بدین معنی است که در مراحل ابتدایی بیماری، معمولا معاینه ی فیزیکی بیمار نرمال یا طبیعی است؛ در حالی که با گذشت زمان، علائم زیر ممکن است به تدریج ظهور کنند:

  • کاهش صدای تنفس
  • خس خس و کراکل یا رال در قسمت پایین ریه
  • صداهای قلبی با فاصله
  • استفاده از عضلات تنفسی فرعی و بازدم با لب های به هم فشرده (در آمفیزم های پیشرفته)

تست های عملکرد تنفسی

انجام این تست ها به خصوص اسپیرومتری، برای تایید تشخیص COPD لازم است. در اسپیرومتری، بیمار در دم یک نفس بسیار عمیق کشیده و در بازدم تا جایی که می تواند هوا را با قدرت وارد لوله ای می کند که به دستگاه اسپیرومتری متصل است. دستگاه اسپیرومتر، اندازه و سرعت هوا در دم و بازدم بیمار را اندازه گیری می کند. دو مورد کلیدی که در این آزمایش اندازه گیری می شوند  عبارتند از:

  • ظرفیت حیاتی اجباری و پرفشار ریه (FVC)

FVC حجم هوایی است که پس از یک دم عمیق، با فشار بیرون داده می شود.

  • حجم هوای خروجی در ثانیهی اول بازدم (FEV1)

FEV1 حجم هوایی است که در اولین ثانیه از بازدم از ریه بیرون داده می شود.

معمولا در صورتی که نسبت FEV1 به FVC کمتر از 70 درصد باشد، تشخیص پزشک COPD خواهد بود. با این حال برخی از پزشکان معمولا برای تشخیص این بیماری در افراد جوان و کسانی که سیگار نمی کشند، از تناسب دیگری استفاده می کنند.





درمان

در حال حاضر، آمفیزم یک بیماری برگشت ناپذیر است و درمان آن بیشتر شامل آهسته کردن پیشرفت بیماری و پیچیدگی های مربوط به آن است. با این حال، تحقیقاتی بر درمان از طریق بازسازی ریه در جریان است که می تواند در آینده به درمان این بیماری کمک کند. امروزه درمان بیماری مزمن انسدادی ریه شامل ترکیبی از روش های مختلف است و روند درمان به مقدار بسیار زیادی تحت تاثیر درجه ی پیشرفت بیماری است:

  • درجهی خفیف

درمان از طریق داروهای برونکودیلاتور با دامنهی اثر کوتاه مدت (Short-acting bronchodilator) و تزریق سالانهی واکسن آنفولانزا

  • درجهی متوسط

درمان از طریق داروهای برونکودیلاتور با دامنهی اثر بلند مدت (Short-acting bronchodilator) و بازتوانی ریوی

  • درجهی شدید

استفاده از داروهای کورتیکو استروئید (corticosteroids) استنشاقی برای کاهش تشدید علائم

  • درجهی بسیار شدید

اکسیژن درمانی و جراحی ریه در صورت نیاز

تغییر در سبک زندگی

ترک سیگار برای افراد مبتلا به این بیماری حیاتی است و می تواند به کاهش روند پیشرفت بیماری کمک کند. برای این کار می توانید با دکتر خود مشورت کنید تا شما را در این راه همراهی کند. انجام فعالیت های ورزشی نیز اهمیت بسیاری دارد و از آتروفی عضلانی و پیشرفت بیماری جلوگیری می کند. با این حال همان طور که می دانیم آمفیزم، ورزش کردم برای بیمار سخت می کند. از این رو بهترین ورزش برای بیماران COPD ترکیبی از ورزش های مقاومتی، انعطاف پذیری و قدرتی است. برای پیدا کردن بهترین برنامهی ورزشی، مناسب با شرایطتان حتما با پزشک مشورت کنید.

داروها

تا به امروز هیچ درمان دارویی به طور 100 درصد به کاهش نرخ زوال عملکرد ریه در آمفیزم ریوی موثر نبوده است. از داروها بیشتر برای افزایش توان فعالیت های فیزیکی، کاهش علائم تشدید COPD و بهبود سلامت کلی بیمار استفاده می شود. داروهایی که برای این بیماری استفاده می شوند، عبارتند از: 

  • برونکودیلاتور ها (bronchodilator)
  • کورتیکو استروئید های استنشاقی (Inhaled corticosteroids)
  • آنتی بیوتیک برای عفونت ها

لازم به ذکر است واکسینه شدن با واکسن هایی مثل آنفولانزا و پنومونی از ابتلا به عفونت هایی که ممکن است منجر به تشدید علائم آمفیزم شود، جلوگیری می کنند.

اکسیژن درمانی

اکسیژن درمانی را می توان به طور پیوسته، هنگام انجام انواع فعالیت یا برای رفع تنگی نفس های ناگهانی استفاده کرد. هنگامی که سطح اشباع اکسیژن فرد در COPD درجهی بسیار شدید (درجهی 4)، بسیار پایین باشد، معمولا برای او اکسیژن درمانی طولانی مدت (بیش از 15 ساعت در روز) تجویز می شود.

بازتوانی ریوی

بازتوانی ریوی از طریق یک برنامه ریزی میان رشته ای، مزایای بسیاری دارد و می بایست حداقل 6 هفته طول بکشد. این درمان می تواند از طریق افزایش توانایی برای فعالیت های فیزیکی، کاهش علائم بیماری و کاهش دوره های بستری شدن بیمار، به بهبود کیفیت زندگی او کمک بسیاری بکند.

جراحی ریه

در جراحی کاهش حجم ریه، بافت هایی که به شدت آسیب دیده اند برداشته می شوند. این جراحی برای بیمارانی استفاده می شود که آمفیزم بسیار شدیدی دارند و بیشتر اندام فوقانی شان تحت تاثیر قرار بیماری قرار گرفته است. همچنین برای بیمارانی که در فضاهای خالی ریه هایشان نوعی تاول دارند که بولا (bullae) نیز نامیده می شود، عمل بالکتومی انجام می شود. این تاول ها در صورتی که خیلی بزرگ باشند، فضای ریه را اشغال کرده و می توانند خطر ابتلا به پنوموتوراکس را افزایش دهند. عمل پیوند ریه هم یکی از جراحی هاییست که ممکن است برای این بیماران انجام شود.

سخن آخر

آمفیزم ریوی می تواند در بیمار احساس ناکامی، ناامیدی و سرخوردگی ایجاد کند. افراد مبتلا به این بیماری علاوه بر آسیب های فیزیکی ای که توسط علائم بیماری و حتی روش های درمانی به آن ها وارد می شود، سلامت ذهنی و زندگی روزانه شان نیز تحت تاثیر قرار می گیرد. متاسفانه بسیاری از افرادی که به COPD مبتلا می شوند از حمایت کافی اطرافیان برخوردار نیستند، از این رو لازم است از پزشک خود کمک گرفته و در صورت امکان از روان شناس ها کمک بگیرند. 


شما می توانید بصورت آنلاین اقدام به خرید اکسیژن ساز نموده و یا جهت دریافت مشاوره رایگان با شماره تلفن ۰۲۱.۲۲۸۰۰۱۱۰ و یا از طریق واتس اپ به شماره ۰۹۱۰۰۱۹۱۶۱۴ تماس حاصل فرمایید.

بیشتربدانید: